Eskiden "ortak bir dünya" vardı. Akşam haberlerinde herkes aynı şeyi izler, sabah fırında herkes aynı manşeti tartışır, benzer esprilere gülerdik. Birbirimizden nefret etsek bile en azından aynı dünyada kavga ederdik.
Bugün ise aynı masada oturan dört kişinin cebinde dört farklı dünya, dört farklı gerçeklik var. Biz buna modern dünyada "Kişiselleştirme" diyoruz ama aslında bu, devasa bir "Dijital Yalnızlık" operasyonu.
Sadece Duymak İstediğimizi Söyleyen Algoritmalar
Bir tasarımcı olarak "Kullanıcı Deneyimi" (UX) dediğimiz şeyin en büyük başarısı, kullanıcıya "tam da istediği şeyi" sunmaktır. Ama bu başarı, toplumsal bir felakete dönüştü. Sosyal medya algoritmaları bizi o kadar iyi tanıyor ki, artık önümüze sadece bizim gibi düşünen insanları, bizim sevdiğimiz renkleri ve bizim onayladığımız fikirleri getiriyor.
Sonuç? Bir "Yankı Odası"nın içindeyiz. Sürekli kendi sesimizi duyuyoruz, sürekli kendi fikrimizin onaylandığını görüyoruz. Ve sanıyoruz ki; dünya sadece bizim gördüğümüzden ibaret. Farklı bir sese tahammülümüz kalmadı çünkü o sesi artık "duymuyoruz" bile.
Gerçeklik Parçalanıyor
Eskiden "Gerçek birdir" derdik. Şimdi ise herkesin kendi "kişiselleştirilmiş gerçeği" var. Algoritma sana başka bir dünya çiziyor, bana başka. Bu öyle bir gettolaşma ki; karşı fikre sahip biriyle karşılaştığımızda onun "yanlış düşündüğünü" değil, "başka bir gezegenden geldiğini" sanıyoruz.
Fikirler artık çarpışmıyor; çünkü fikirler artık birbirine teğet bile geçmiyor. Herkes kendi fanusunda, kendi doğrularıyla, kendi küçük tanrısı (algoritması) tarafından kutsanmış bir şekilde yaşıyor.
Yaratıcılığın Sonu: Aynılaşma
Bir tasarımcı gözüyle bakınca bu durum yaratıcılığın da katili. Çünkü yaratıcılık, zıt kutupların sürtünmesinden, beklenmedik karşılaşmalardan doğar. Eğer ben her gün sadece sevdiğim tarzda tasarımlar görürsem, sadece benim gibi düşünenlerin işlerine bakarsam, kendimi nasıl geliştirebilirim?
Farklılık bizi rahatsız eder ama bizi büyüten tek şey o rahatsızlıktır. Konfor alanımız olan o ana sayfa akışları, aslında zihnimizin hapishanesi haline geldi.
Fanusun Camını Kırmak
Bence artık biraz "rahatsız olmaya" ihtiyacımız var. Bize benzemeyenleri takip etmeye, duymak istemediğimiz fikirleri dinlemeye ve algoritmanın o "steril" dünyasından çıkıp hayatın o karmaşık, gürültülü ve bazen sinir bozucu gerçekliğine dokunmaya...
Ekrana her baktığımızda gördüğümüz şey bir ayna olmamalı. Dünya bir aynadan çok daha büyüktür. O fanusun camını kırmazsak, sadece kendi sesimizin yankısında sağırlaşacağız.