Son yıllarda Türkiye dahil birçok ülkede gözlemlenen doğa olaylarının sıklığı ve birbirini takip eden şekilde meydana gelmesi, uzmanların dikkatini çekiyor. Depremlerden sağanak yağışlara, doludan kar fırtınalarına ve heyelanlara kadar yaşanan afetlerin zincirleme etkilerle ortaya çıkmasının temelinde, iklim değişikliği başta olmak üzere birçok çevresel faktör yer alıyor.
DOĞA OLAYLARI NASIL BİRBİRİNİ TETİKLİYOR?
Jeolojik ve meteorolojik olaylar genellikle birbirinden bağımsız gibi görünse de, aslında bazı durumlarda bir doğa olayı diğerini tetikleyebiliyor. Örneğin:
- Şiddetli yağışlar, toprak doygunluğunu artırarak heyelanları tetikleyebilir.
- Depremler, dağlık bölgelerde zayıf zemin yapısını sarsarak çığ ve toprak kayması gibi olaylara neden olabilir.
- Orman yangınları sonrası bitki örtüsünün yok olması, yağmur sonrası sel riskini artırır.
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Jeofizik Mühendisliği Bölümü'nden Prof. Dr. Okan Tüysüz'e göre, “Tek bir doğa olayı, yerel ekosistem üzerinde domino etkisi yaratabilir. Bu da birbirini tetikleyen afet zincirini başlatır.”
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: GİZLİ TETİKLEYİCİ
İklim değişikliği, son yıllarda doğa olaylarının sıklığında ve şiddetinde artışa neden olan en önemli faktörlerden biri olarak gösteriliyor. Atmosferdeki sera gazı oranının artmasıyla birlikte, sıcaklık dengeleri bozuluyor ve hava sistemleri anormalleşiyor.
Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC)'nin 2023 raporuna göre:
- Ekstrem hava olayları, son 50 yılda iki kat arttı.
- Isınan hava, daha fazla nem taşıyabildiğinden, bu durum şiddetli yağışlar ve ardından gelen sellerin sayısını artırdı.
- Deniz yüzeyi sıcaklıklarının artışı, kasırga ve hortumları daha yıkıcı hale getiriyor.
TÜRKİYE ÖRNEĞİ: ARD ARDA GELEN AFETLER
- 2023 yılında Karadeniz Bölgesi’nde yaşanan olaylar, zincirleme doğa olaylarının çarpıcı örneklerinden biri.
- Temmuz ayında meydana gelen yoğun yağışlar, Artvin ve Rize'de sel ve heyelanlara neden oldu.
- Aynı bölgede, birkaç hafta sonra yaşanan deprem, zemin zayıflığını artırarak ikinci bir heyelan dalgasını tetikledi.
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) verilerine göre, Türkiye’de 2024 yılında doğa kaynaklı afet olaylarında yüzde 40 artış gözlemlendi.
UZMANLAR UYARIYOR: SÜREÇ YÖNETİLMELİ
Meteoroloji uzmanı Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, "Afet yönetimi artık sadece müdahale değil, öngörüye dayalı bir stratejiye dönüşmek zorunda. Doğa olayları arası ilişki iyi analiz edilmeli" diyerek, yerel yönetimlere ve kamuoyuna önemli sorumluluklar düştüğünü belirtiyor.
SONUÇ: AFETLER ARTIK TEKİL DEĞİL, ZİNCİRLEME GELİYOR
Bilimsel araştırmalar ve sahadan gelen veriler, doğa olaylarının birbirinden bağımsız değil; aksine, çevresel, jeolojik ve iklimsel nedenlerle iç içe geçmiş şekilde geliştiğini ortaya koyuyor. Bu gerçek, afet yönetiminde yeni bir bakış açısının gerekliliğini gözler önüne seriyor.
Doğanın dengesini bozan her adım, bir zincirin halkasını harekete geçirebilir. Bu yüzden hem bireysel hem de kurumsal düzeyde doğa ile uyumlu politikaların benimsenmesi kritik önem taşıyor.
Tuğçe Gevşek
