Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğini, ekosistem hizmetlerini ve insan sağlığını tehdit eden istilacı yabancı türlere karşı kapsamlı bir yasal çerçeve oluşturdu. 21 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “İstilacı Yabancı Türlerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ile Yönetimi Hakkında Yönetmelik”, bu türlerin ülkeye girişinden imhasına kadar tüm süreçleri disiplin altına alıyor.
ULUSAL İSTİLACI YABANCI TÜRLER LİSTESİ (UİST) OLUŞTURULUYOR
Yönetmeliğin en dikkat çekici maddelerinden biri, kısa adı UİST olan bir listenin oluşturulacak olması. Bu liste; bilimsel kanıtlara dayanan, yerel ekosisteme zarar verme potansiyeli yüksek türleri kapsayacak. Liste dışı kalan ancak risk taşıyan türler için ise "Acil Eylem Planları" devreye sokulacak. Komisyon, bu listeyi her üç yılda bir güncelleyerek yeni tehditleri sisteme dahil edecek.
SERT YASAKLAR VE İSTİSNAİ İZİNLER
UİST listesinde yer alan türler için yönetmelik sert kısıtlamalar getiriyor. Bu türlerin;
-
Ülkeye girişi ve transit taşınması yasaklandı.
-
Üretilmesi, yetiştirilmesi ve ticarete konu edilmesi engellendi.
-
Çevreye salınması kesinlikle yasak hale getirildi.
Ancak bilimsel araştırmalar ve tıbbi kullanım gibi zaruri durumlar için Genel Müdürlük tarafından kurulacak "İzin Sistemi" üzerinden istisnai haklar tanınabilecek. Bu izinler, türlerin kaçmasını engelleyecek "Kapalı Muhafaza" şartıyla verilecek.
ERKEN TESPİT VE HIZLI İMHA SİSTEMİ
Ekosistem güvenliği için bir izleme sistemi kurulacak. Yeni bir istilacı tür tespit edildiğinde, durum derhal Genel Müdürlüğe bildirilecek. İstilanın erken evresinde hızlı imha yöntemleri uygulanacak. Eğer bir tür çok geniş bir alana yayılmışsa ve imhası teknik olarak imkansızsa, yayılmayı durdurmak için "Sınırlandırma" ve "Nüfus Kontrolü" gibi yönetim tedbirleri alınacak.
HASARLI EKOSİSTEMLER RESTORE EDİLECEK
Yönetmelik sadece önlemeyi değil, telafiyi de kapsıyor. İstilacı türler nedeniyle zarar görmüş ekosistemlerin yeniden canlandırılması için "Restorasyon" çalışmaları yapılacak. Bu süreçte fayda-maliyet analizi yapılarak, ekosistemin bozulmaya karşı direnci artırılacak.
Okan Aralan
