Mutlak butlanla sakat olan bir işlem, baştan itibaren ölü doğmuştur; yani hukuk dünyasında hiçbir zaman geçerlilik kazanmamıştır ve sonradan tarafların rızasıyla dahi geçerli hale getirilemez.
MUTLAK BUTLANIN EN BELİRGİN ÖZELLİKLERİ
Zaman Aşımına Uğramaz: Geçersizliği ileri sürmek için herhangi bir hak düşürücü süre veya zaman aşımı yoktur. Aradan 50 yıl geçse bile işlemin geçersiz olduğu iddia edilebilir.
Faydası Olan Herkes İleri Sürebilir: Sadece işlemin tarafları değil, bu işlemin geçersiz olmasında hukuki yararı bulunan üçüncü kişiler (örneğin mirasçılar veya alacaklılar) de mutlak butlanı ileri sürebilir.
Hakim Kendiliğinden (Resen) Göz Önünde Bulundurur: Bir dava sırasında hakim, taraflar ileri sürmese bile işlemin mutlak butlanla sakat olduğunu fark ettiği an bunu kendiliğinden dikkate almak ve işlemi geçersiz saymak zorundadır.
MUTLAK BUTLAN ÖRNEKLERİ
Mutlak butlanın hukukta karşımıza çıktığı en net örnekler şunlardır:
1. Sözleşmenin Konusunun İmkansız Olması
Sözleşmeye konu olan edimin, sözleşme yapıldığı sırada objektif olarak yerine getirilmesinin imkansız olması durumudur.
Örnek: Satıcının, alıcıya "gökyüzündeki Ay'ı satmak" üzere bir sözleşme imzalaması veya sözleşme yapılmadan hemen önce yangında tamamen kül olmuş bir evi satmak üzere anlaşma yapılması.
2. Kanunun Emredici Hükümlerine veya Kamu Düzenine Aykırılık
Kanunun kesin olarak yasakladığı bir durumun sözleşmeye dökülmesidir.
Örnek: İki kişinin birini yaralamak veya bir suçu işlemek üzere "kiralık katil sözleşmesi" yapması ya da bir uyuşturucu ticareti üzerine ortaklık anlaşması imzalaması.
3. Ahlaka ve Adaba Aykırılık
Toplumun genel ahlak kurallarına ve vicdani değerlerine tamamen ters düşen işlemlerdir.
Örnek: Bir kişinin, başka bir kişiye kendisinden boşanması karşılığında rüşvet/para vermeyi taahhüt ettiği bir sözleşme imzalaması.
4. Ehliyetsizlik (Ayırt Etme Gücünün Bulunmaması)
Hukuki işlemi gerçekleştiren kişinin, o sırada ne yaptığını algılayabilecek zihinsel olgunluğa veya yetiye sahip olmamasıdır.
Örnek: Akıl hastalığı olan veya ileri derecede alkol/madde etkisinde olup ayırt etme gücü tamamen ortadan kalkmış bir kişinin imzaladığı taşınmaz satış sözleşmesi.
5. Şekil Şartına Aykırılık
Kanunun geçerliliğini resmi bir şekle (örneğin noter onayına veya tapu memuruna) bağladığı bir işlemin, bu kurala uyulmadan yapılmasıdır.
Örnek: Kanunen tapuda yapılması zorunlu olan bir evin satışının, taraflar arasında adi bir beyaz kağıda imza atılarak yapılması. Kurallara uyulmadığı için bu satış baştan itibaren mutlak butlanla geçersizdir.
6. Aile Hukukundaki Evlenme Engelleri
Medeni Kanun'un kesin olarak yasakladığı akrabalık veya durum ilişkilerine rağmen evlilik yapılması halidir.
Örnek: Bir kişinin öz kardeşiyle evlenmesi veya zaten evli olan bir kişinin mevcut evliliğini bitirmeden resmi olarak ikinci kez evlenmesi. Bu evlilikler mutlak butlanla sakattır ve mahkeme kararıyla iptal edilir.
Doğukan Sırgancı
