2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmanın (KOEP – Kapsamlı Ortak Eylem Planı) sona ermesiyle birlikte İran’a yönelik BM yaptırımları yeniden yürürlüğe girdi. Böylece ABD ve Avrupa’nın tek taraflı yaptırımları artık BM üyesi tüm ülkeleri kapsayan uluslararası yaptırımlara dönüşmüş oldu.
SNAPBACK MEKANİZMASI DEVREYE GİRDİ
İngiltere, Fransa ve Almanya’nın işlettiği snapback mekanizması, 30 günlük süre sonunda ilerleme sağlanamaması nedeniyle yürürlüğe girdi. Böylece İran’a yönelik yaptırımlar 10 yıl sonra yeniden uygulanmaya başlandı.
BM’DE TASARILAR REDDEDİLDİ
BMGK’de yaptırımların hafifletilmesini öngören tasarı 19 Eylül’de reddedildi. Ardından Çin ve Rusya’nın yaptırımları 6 ay ertelemeyi teklif eden önerisi de kabul görmedi. Böylece yaptırımların geri dönüşü kesinleşti.
GERİ DÖNEN YAPTIRIMLAR
BM Güvenlik Konseyi’nin 2006-2010 arasında aldığı kararlar tekrar geçerli oldu. Bunlar arasında:
- Silah ambargosu: Konvansiyonel silah sevkiyatı yasaklandı.
- Nükleer ve füze kısıtlamaları: Uranyum zenginleştirme ve balistik füze geliştirme faaliyetleri durduruldu.
- Mali ve seyahat yasakları: Yüzlerce kişi ve kuruluşa yaptırım geldi.
- Deniz ticareti denetimi: İran’a yönelik sevkiyatlarda arama ve el koyma yetkisi verildi.
EKONOMİDE SARSINTI
Yaptırımların devreye girmesi İran ekonomisini doğrudan etkiledi. İran tümeni değer kaybederek rekor düşük seviyelere geriledi. Serbest piyasada dolar kuru 110 bin tümene ulaştı.
ULUSLARARASI TEPKİLER
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Tahran’ı “doğrudan görüşmeleri kabul etmeye” çağırdı. İngiltere, Fransa ve Almanya dışişleri bakanları ise “İran’ın asla nükleer silaha sahip olmaması için diplomatik çözüm arayışının süreceğini” duyurdu.
İRAN’IN TEPKİSİ
İran Dışişleri Bakanlığı yaptırımları “hukuksuz ve provokatif” olarak nitelendirdi. İran Meclisi, ülkenin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’ndan (NPT) çekilmesini öngören tasarı hazırladığını açıkladı. Ancak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan dahil hükümet kanadı bu adıma sıcak bakmadığını belirtti.
Anadolu Ajansı
